Fotoexplorer

Bośnia i Hercegowina

Kasia — Sun, 16 Feb 2014 19:51:57 +0000

Bośnia i Hercegowina – największy kraj byłej Jugosławii. Z najpiękniejszym interiorem, z najpiękniejszymi rzekami i najpiękniejszymi górami. Najbiedniejszy, najbardziej zburzony, najbardziej podzielony.
Kiedy Jugosławia zaczęła się rozpadać, to w Bośni pozostali jugosłowiańscy muzułmanie – Boszniacy. I to od nich zaczął się największy konflikt zbrojny Europy po II Wojnie Światowej. Najpierw Serbowie przeciw Boszniakom, potem Boszniacy z Chorwatami przeciw Serbom, Potem Chorwaci przeciw Boszniakom, na koniec Amerykanie, najmniej tam potrzebni, z Chorwatami przeciw Serbom.
Wojna dotknęła zarówno Chorwatów jak i Serbów i Boszniaków. Chorwaci wyszli z niej w najlepszej sytuacji – z dostępem do Adriatyku na niemal całej granicy byłej Jugosławii, na terenach które były i nie były Chorwackie, z inwestorami od Wielkiego Brata ale i wypływającymi do niego zyskami. Serbowie z embargiem i europejską izolacją, problemami ekonomicznymi, ale stosunkowo niewielkimi zniszczeniami, które dość szybko odbudowano. Bośnia została podzielona, ostrzelana, zburzona, z etnicznymi konfliktami, sztucznym podziałem administracyjnym, zmieniającym się co 8 miesięcy premierem, bez przemysłu, bez perspektyw.

Choć trudno uwierzyć, że pod koniec XX wieku doszło do takiej masakry i choć słychać głosy skruchy ze strony najeźdźców, to trzeba pamiętać, że tutaj zawsze dochodziło do walk i zawsze było brutalnie. Czy to w czasie wojen bałkańskich, zaborów tureckich, austro-węgierskich, czy w czasie I i II Wojny Światowej. Serbscy Czetnicy, Chorwaccy Ustasze, każdy miał coś za uszami. Żadna z nacji nie może pochwalić się nienaganną historią. I tak jak trudno zapomnieć masakrę własnej rodziny, tak trudno powstrzymać się przed zemstą. A Jugosłowianie zawsze mieli gorącą krew… Tak jak potrafią być szczerzy, gościnni, weseli, tak też potrafią być nienawistni, wojowniczy, skorzy do burd. Wystarczy iskra…

To do czego doszło w Bośni budzi grozę. Nie tylko dlatego że wszystko działo się tak niedawno, nie tylko dlatego, że II Wojna Światowa niczego ich nie nauczyła, ale dlatego, że utrzymano swoisty status quo i dziś wszyscy muszą z tym żyć.

Dalecy jesteśmy od osądzania całych narodów, bo każdy ma swoją historię i kiedy wysłucha się każdej strony, historie te są raczej niezbieżne. Dla przeciętnego turysty historia Boszniaków prezentuje się dramatycznie. Setki zamordowanych, pochowanych w zbiorowych grobach, porzuconych w jaskiniach. Wymordowano niemal wszystkich mężczyzn i chłopców. Pozostały kobiety, bez mężów i synów, samotne, zagubione, zdesperowane. Ale skoro Boszniacy są jedynymi poszkodowanymi przez Serbów, dlaczego Chorwaci w końcu też zwrócili się przeciwko nim? Skąd w ogóle się wzięli muzułmanie w kraju katolicko-prawosławnym? No cóż, większość tych terenów pozostawała pod zaborem Imperium Otomańskiego przez niemal 500 lat. Jak nazwać tych, którzy poddali się zaborcy i zmienili wiarę? Serbowie nazywali ich zdrajcami… Chorwaci najwyraźniej mieli podobne zdanie. Problem w tym, że od objęcia władzy przez Josipa Broz Tito wszyscy byli obywatelami jednego Państwa. Różnie ten zlepek narodowościowy był oceniany przez różne nacje (o ile można nazwać je odrębnymi nacjami), najmniej podobał się Chorwatom, ale Tito potrafił utrzymać ich razem. Przez lata jego rządów nacje się wymieszały (lub zostały wymieszane na siłę, ale się zintegrowały). Kiedy Tito zmarł i wybuchł konflikt, sąsiad zabijał sąsiada, rodziny nawzajem się wysiedlały i zajmowały domy wypędzonych. A potem nastał pokój w Dayton i nakazano im żyć razem. Każdy miał prawo wrócić do własnego domu. Tylko jak wrócić do domu, w miejscowości w której nie ma swoich? Do domu w którym mieszkają kaci całej rodziny? Można przyjść, zająć dom, wyrzucić dawnych sąsiadów… i szybko go sprzedać.

Dziś Bośnia to dwa państwa w jednym państwie. Jedno to Federacja Bośni i Hercegowiny ze stolicą w Sarajewie, drugie to Republika Serbska ze stolicą w Banjaluce. Republika jest zdecydowanie biedniejsza, jako że bośniackich Serbów oskarża się o rozpętanie wojny i całe zło. Serbskie wdowy dostają mniejsze renty po mężach, ale populacja mężczyzn i tak jest znacznie mniejsza niż kobiet (w samej Banjaluce na jednego mężczynę przypada 7 kobiet). Federacja ma się nieco lepiej – Sarajewo i Mostar przyciągają turystów, a w Hercegowinie widać chorwackie inwestycje.
Niemniej wiele rodzin mieszka w wioskach jednonarodowościowych. Wolą być między swymi. Sarajewo też jest wyraźnie podzielone na część Boszniacką, Chorwacką i Serbską, usytuowaną już w granicach Federacji. Panuje względny spokój, odnawia się i odbudowuje coraz więcej budowli, powoli odradza się przemysł, ale masa ludzi jest bez pracy, popada w nałogi i z rozrzewnieniem wspomina Tito, którego kult nadal się tu utrzymuje (o czym mogliśmy się przekonać choćby w Konjicu). Niestety rozdźwięk między nacjami nadal jest silny i chyba Bośnia i Hercegowina jako jeden kraj długo się nie utrzyma. Miejmy tylko nadzieję, że rozpadnie się w procesie pokojowym…

(tekst opiera się na subiektywnej opinii autorów, opartej na rozmowach z mieszkańcami BiH, Serbii i Chorwacji oraz na dostępnej literaturze)

[fb_like]

Sjuteska National Park – Pasmo Zelengora

Kasia — Sun, 16 Feb 2014 19:29:39 +0000

Chyba najpiękniejszym parkiem narodowym Bośni i Hercegoviny jest Sjuteska, założony w 1965 roku i obejmujący 17500 hektarów pierwotnych lasów i szczytów górskich. Znajduje się tu las Perućica, dziki i niedostępny, w którym źródła rzeki o tej samej nazwie spływają 75-metrowym wodospadem Skakavac, czyli Pasikonik. To nie jedyny wodospad o tej nazwie w Bośni, ale tu nazwa jest bardziej uzasadniona, bo w okolicy nie brakuje pasikoników. Dość zresztą sporych, jak na nasze standardy.

Przez Park Narodowy Sjuteska biegnie też rzeka Sjuteska, swój bieg w pobliżu rozpoczyna Neretwa, Piva i Drina, biegną tu góry Zelengora, Maglić (najwyższy szczyt), Volujak and Bioč. Góry przecinają piękne kaniony, w licznych jeziorkach zbiera się woda, rosną tu jagody (tyle, że dla każdego wystarczy), mieszkają kozice, niedźwiedzie i wilki, dziki, kuny, żbiki i lisy. I pasikoniki. Orły, głuszce, myszołowy, kosy, węże i wszystko co w pierwotnym lesie znaleźć się powinno.

Wszystko to można zobaczyć jadąc na safari dżipem (np. wynajętym na obozowisku Šćepan Polje, z kierowcą nie mówiącym po angielsku, ale dość specyficznym), pod warunkiem, że akurat w górach nie zalega gęsta mgła…

[fb_like]

Neretwa

Kasia — Sun, 16 Feb 2014 18:46:13 +0000

Neretwa to największa rzeka po wschodniej stronie Adriatyku. Rozpoczyna swój bieg w pobliżu pasma Zelengora i płynie m.in. przez Konjic, Počitelj i Mostar. Jej dopływy to Rakitnica Rama Trebižat po prawej stronie oraz Buna i Bregava po lewym biegu rzeki. Zlewnia rzeki obejmuje ponad 9000 km². Neretwa kończy swój 225-kilometrowy bieg już na terenie Chorwacji, gdzie wpadając do Adriatyku tworzy piękną deltę.

Jak na większości bystrych, górskich rzek byłej Jugosławii, można po Neretwie spłynąć pontonami. Rafting pięknymi kanionami rzeki, choć nie tak malowniczymi jak na Drinie czy Tarze, pozostawia niezapomniane wrażenia, zwłaszcza, że rzeka ma dość duży spad i nie należy do najbezpieczniejszych.

[fb_like]

Ramsko Jezero – Jezioro Rama

Kasia — Wed, 15 Jan 2014 19:31:19 +0000

Jezioro Rama w pobliżu miejscowości Prozor jest jeziorem sztucznym, akumulacyjnym, stworzonym w 1968 roku na niepozornej rzece Rami. Wahania poziomu sięgają 55 m, całe jezioro ma do 95 m głębokości. Wygląda niezwykle malowniczo, oblewając półwysep na którym ulokowana jest chorwacka wioska Šćit. Pierwsze wzmianki o tym miejscu sięgają XII w., w XIII w. osiedlili się tu Franciszkanie. Klasztor zbudowano w XV w. i kilkukrotnie odbudowywano.

W pobliżu klasztoru stoi 4-metrowy, 2-tonowy krzyż z brązu, projektu Mile Blaževića. Krzyż postawiono w 1990 roku, ale upamiętnia on masakrę ludności z 8-10 listopada 1942, kiedy w konsekwencji toczących się w pobliżu walk, serbscy czetnicy, przy cichym przyzwoleniu wojsk włoskich wymordowały 900 niewinnych cywilów. Dziś w miejscowości Šćit mieszkają wyłącznie Chorwaci. I nadal działa tam franciszkański klasztor. Jest tu niezwykle spokojnie, wręcz sennie, dzięki czemu miejsce to ma specyficzny nastrój.

[fb_like]

Wodospady Kravice

Kasia — Wed, 15 Jan 2014 18:03:37 +0000

Skręcając w miejscowości Čapljina z drogi E73 na M-6, jadąc w kierunku Ljubuški (skąd zwykle dojeżdża się do Međugorje), w lewo skręca się do wodospadu Kravice. Sam wodospad, chluba Bośniaków, robi niezłe wrażenie – to wodny amfiteatr szeroki na 120 metrów i wysoki na ok 25 metrów. Niestety z infrastruktury najbardziej dopracowany jest płatny parking i płatne wejście. Na dole ubita ziemia i mnóstwo ludzi. Brak przejścia na drugą stronę i pod sam wodospad, żadnych mostków, mało miejsc w których można by odpocząć. A szkoda, bo choć nie są to Plitvice, czy Krka, można było ze słynnych parków skopiować choć część pomysłów.

Kilka kilometrów przed zjazdem na Kravice, na wysokości miejscowości Studenci można zjechać niepozorną ubitą drogą do znacznie mniejszego, ale bardzo malowniczego wodospadu Božjak. Podobnie jak Kravice jest to spiętrzenie na rzece Trebižat. Rozpływa się ona na dwa nurty, by kawałek dalej znowu się połączyć. To świetne miejsce na spokojny odpoczynek. Jest sporo miejsca dla samochodów i można się tu kąpać (choć jak to w rzecze, woda jest bardzo zimna).

[fb_like]

Jajce

Kasia — Tue, 14 Jan 2014 21:28:08 +0000

„Jajce to ważny ośrodek turystyczny – znajdują się tutaj pozostałości starożytnej świątyni Mitry, ruiny fortecy i szczątki obwarowań średniowiecznych, romańska dzwonnica oraz katakumby z kryptą królewską z XV wieku.” Prawda jest jednak taka, że wszyscy przyjeżdżają tu, żeby zobaczyć wodospad na rzece Pliva o wysokości 30 m.

Pliva wpada do płynącej w pobliżu rzeki Vrbas, przepływającej też przez Gornji Vakuf i Banja Lukę i wpadającej do Sawy. Kanion Vrbasu jest bardzo malowniczy, ponieważ w większości to rzeka górska. Odbywają się na niej spływy kajakowe, ale i zawody w kajakarstwie górskim.

[fb_like]

Wodospad Skakavac

Kasia — Tue, 14 Jan 2014 21:02:30 +0000

W Bośni i Hercegowinie są dwa wodospady o tej samej nazwie – jeden pod Sarajewem, drugi ukryty w niedostępnych lasach Parku Narodowego Sutjeska. Skakavac znaczy pasikonik i chyba chodzi o jego wysoki skok, bo oba wodospady są bardzo wysokie.

Skakavac w pobliżu Sarajeva ma 98 metrów wysokości i trzeba się przy nim trochę nachodzić. Samochodem można dojechać całkiem blisko, ale później trzeba zejść na dół, a później wrócić na górę. Na szczęście są schody… no i piękny widok zarówno z góry jak i z dołu.

[fb_like]

Počitelj

Kasia — Tue, 14 Jan 2014 20:37:09 +0000

Počitelj to niewielka miejscowość na brzegu Neretwy, w sąsiedztwie drogi E73, niedaleko miejscowości Čapljina. Miasteczko zajmuje zbocze wzniesienia, na szczycie którego stoi turecka twierdza. Trudno uwierzyć, że to senne miejsce było kiedyś jednym z bardziej strategicznych fortów Imperium Otomańskiego. Wcześniej, przed 1471 rokiem panowali tu Węgrzy, jeszcze wcześniej Rzymianie. Na gruzach rzymskiej osady zbudowano i stopniowo rozbudowywano wielką cytadelę, która służyła turkom niemal do XVIII w. Wówczas powstała większość zabytków Počitelja, również wieża zegarowa – Sahat Kula i meczet Hadži-Alija. Pod koniec XVII w. miasto odbili Wenecjanie, nadal jednak pełniło funkcję strategiczną. Pod rządami Austro-Węgier zaczęło powoli tracić na znaczeniu.

W czasie ostatniej wojny na Bałkanach Počitelj mocno ucierpiał. Najpierw ostrzał artyleryjski Serbów nadszarpnął budynki, później niektóre z nich wysadzili Chorwaci. Niemal zupełnie zniszczono meczet i zgromadzone w nim dzieła sztuki muzułmańskiej. W 1996 World Monuments Watch umieścił Počitelj na liście 100 zagrozonych zabytków kultury światowej. Dzięki temu rozpoczął się program odbudowy i ponownego zasiedlania miasta. Większość zabytków odtworzono.

Od pewnego czasu miastem znów zainteresowały się organizacje zajmujące się ochroną zabytków. W okolicy budowana jest obecnie autostrada Corridor Vc (obecnie prace trwają w pobliżu wodospadów Kravica), plany zakładają wybudowanie mostu nad Neretwą o długości kilometra i wysokości 100 m. Pojawiają się obawy, czy prace ziemne nie naruszą konstrukcji zabytków, w związku z czym odcinek ten jest wstrzymany. Na wszelki wypadek lepiej więc odwiedzić Počitelj, póki nie widać w pobliżu autostrady. Zwłaszcza, że z twierdzy rozciąga się piękny widok na rzekę.

[fb_like]

Blagaj

Kasia — Mon, 13 Jan 2014 21:20:50 +0000

W kantonie Hercegovina-Neretva, 7 km od Mostaru, u podnóza góry Bišće w paśmie Velež z głębi ziemi wybija źródło rzeki Buna (Vrelo Bune). Woda meandruje 19 km kresowymi kanałami wewnątrz skał, by w niepozornej miejscowości Blagaj zasilać największe w Europie podziemne źródło wody pitnej. Ilość wody zależna jest od pory roku – najintensywniej rzeka zasilana jest w listopadzie, kiedy to zalewa najniższe poziomy okolicznych kafejek, najsłabiej w lipcu i sierpniu. Średnio ze źródła wypływa ok. 30 m³/s niezwykle czystej wody. Sama Buna nie jest zbyt długa, ma zaledwie 9 km, po czym wpada do Neretwy.

Przy samym źródle w 1520 w skałę wbudowano muzułmański klasztor. Blagaj Tekija składa się z 2 części – musafirhany (domu gościnnego) i türbe (mauzoleum). Można je zwiedzić zachowując zasady muzułmańskie – bez butów, z osłoniętymi nogami i ramionami, panie z przykrytą głową. Wszystkie potrzebne „akcesoria” są dostępne na miejscu. Wokół źródła pełno jest kawiarenek i restauracji, przy samej Blagaj Tekiji można się napić herbaty i kawy po turecku. Na wzgórzu widoczne są ruiny twierdzy Stjepan grad (można do niej dojść).

[fb_like]

Okolice Mostaru – Góry Velež

Kasia — Thu, 09 Jan 2014 20:56:06 +0000

Równinę Mostarsko Polje otaczają góry. Na każdą prowadzi trasa widokowa. Jedna z ładniejszych odbija od drogi krajowej E73 i biegnie płaskowyżem gór Velež w kierunku szczytu Brasina. Rozciąga się z niej piękny widok na panoramę Mostaru, szczególnie malowniczo prezentującą się w zachodzącym słońcu.

[fb_like]